توضیح اجمالی:
«كليد شناسايي یا شماره جهاني قلم تجاري GITEN-Global Trade Item Number» شمارهاي است كه براي شناسايي منحصربهفرد و يكتاي اقلام تجاري در سراسر جهان استفاده ميشود. قلم تجاري ميتواند هر نوع محصول يا خدمت را شامل شود و در هر نقطه از هر زنجيره تأمین براي دادوستد بين طرفهای تجاري؛ قیمتگذاری، سفارش يا صورتحساب مورداستفاده قرار گیرد. بهطورکلی مدیریت هر کالا یا خدمت قابل دادوستد در زنجیره تأمین در چرخه تولید و تجارت نیاز به تخصیص كليد شناسايي دارد و زمانی که ویژگیهای اولیه کمی و کیفی آنها (مانند وزن، طول، نوع بستهبندی و غیره) دستخوش تغییر گردد، نیاز به تخصیص كليد شناسايي جدید نیز وجود خواهد داشت. این امر امروزه از طریق استانداردهای سازمان جهانی GS1 با سهولت قابل انجام است.
بر اساس استانداردهای این سازمان جهانی، از مهمترین ویژگیهای كليد شناسايي میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- جهانی بودن: تخصیص کد واحد بر اساس استاندارد جهانی که در سراسر جهان قابلاستفاده است؛
- منحصربهفرد بودن: یکتا بودن کلیدهای شناسایی بر اساس ساختار استاندارد و قوانین تخصیص آنها؛
- چندبخشی بودن: کاربرد کدهای شناسایی یکتا در تمام بخشهای تولیدی و تجاری؛
- سلسلهمراتب بستهبندی: طبقهبندی مختلف در GITEN (از سطح 8 تا 14) برحسب نوع بهرهبرداری و کاربرد؛
- یکپارچگی داده: لحاظ کردن رقم کنترل در ساختار کلیدهای شناسایی برای پشتیبانی از یکپارچگی دادههای مورداستفاده.
باید توجه داشت که كاربرد اصلي سيستم کلیدشناسایی، ردگیری و پیگیری اقلام مختلف در سطوح زنجیره تأمین است. دراینارتباط، در مجموع ساختارهای GTIN-8 ،GTIN-12، GTIN-13 و GTIN-14 حسب ماهیت اقلام و قلمرو كاربرد آن مورداستفاده قرار میگیرد.
نكات كليدي:
1- تشريح ساختار كدینگ کلید شناسایی. کلید شناسایی از سه بخش پیششماره شرکتی، شماره مرجع کالا و رقم کنترل تشکیل شده است. پيششماره شركتي معمولاً بين ۶ تا ۱۰ رقم، بسته به نياز شركت متقاضي است كه از طريق دفتر جهاني GS1 به هر عضو این سازمان تخصيص داده ميشود. شماره مرجع کالا (Item Reference) معمولاً از یک تا شش رقم تشکیلشده است. رقم كنترل (Check Digit) آخرين رقم (سمت راست) کلید شناسایی است. اين عدد از طريق همه ارقام ديگر محاسبه ميشود و بهمنظور اطمينان از صحت بارکد به کار میرود.
2- نحوه شناسايي قلم تجاری اندازه ثابت. اقلام تجاری اندازه ثابت، آن دسته از اقلامی هستند که همیشه در یک قالب و ترکیب تولید میشوند (مثلاً نوع، سایز، وزن، محتوا، طرح). در اين اقلام، يك شماره بهصورت روشن و بیابهام قلم را شناسایی میکند. هر قلم تولیدی و تجاری که به هر نحو با قلم دیگر تفاوت داشته باشد، یک شماره GTIN مجزا دریافت میکند. یکی از پرکاربردترین بخشها دراینارتباط، اقلام مصرفی خردهفروشی عمومی هستند که در نقطه فروش و در تعداد بسيار زياد اسكن ميشوند. هر قلم تجاري مصرفي خردهفروشی عمومي بايد يك بارکد از خانواده نمادهای EAN/UPC[1] و در وضعیت محدود يك نماد از خانواده دیتا بار GS1 داشته باشد[2]؛ بنابراین، هر قلم تجاری مصرفی عمومی تنها با GTIN-8، GTIN-12 یا GTIN-13 شناسهگذاري ميشود.
3- نحوه شناسایی اقلام دارای فضای محدود برای درج شناسه و درج شناسه بسته. در مواردی که فضای کافی برای درج نمادهایGTIN-13 و GTIN-14 روی قلم و یا بستهبندی وجود نداشته باشد، از نماد GTIN-8 استفاده میشود. علاوه بر این، كد GTIN-14 مربوط به بستهبندي كالايي است و براي بستهها صادر ميشود و در آن چند عدد از يك كالاي يكسان قرار میگیرد. درواقع براي هر محصول ميتوان 9 كد GTIN-14 براي بستهبنديها با تعداد متفاوت از يك محصول يكسان صادر كرد. كد GTIN-14 همانگونه كه مشخص است از 14 رقم تشکیلشده كه 12 رقم وسط آن بر اساس كد كشور و كد عضويت شركت و سريال شركتي محصول شکلگرفته است و در ابتداي آنیک رقم شاخص و در انتهاي آن یک رقم کنترلی قرار دارد. كد GTIN-14 سبب مديريت صحيح انبارها و داراييها و همچنين ايجاد نظم در بارکددهی محصولات ميشود.
4- رشته دادههای کلید شناسایی. همانگونه که بیان شد شماره کلید شناسایی بسته به شرایط از 8، 12، 13 یا 14 رقم تشکیل میشود. اگر بخواهیم همیشه این ارقام را بهعنوان رشته داده اعداد به انضمام رقم کنترل نهایی در نظر بگیریم، لازم است با استفاده از پيششماره GS1، پيششماره GS1-8 یا پيششماره شرکتي GS1 ساخته میشوند و بهاینترتیب کلید شناسایی ایجادشده بهصورت يكتا در ميآيد. تأییدیه این شناسهها زمانی که بهصورت خودکار توسط اسكنر قرائت میشود، ما را از صحت ساختار اعداد مطمئن ميکنند.
5- تخصیص کلیدشناسایی به اقلام دارای نشان تجاری و مسئوليت آن. مالك نشان تجاري (برند)، سازمان یا شخصی (توليدكننده يا تأمینکننده، واردكننده يا عمدهفروش و خردهفروش) است كه مشخصات كالاي تجاري را بدون توجه به مكان تولید و سازنده آن تعيين ميكند. اين سازمان یا شخص مسئول تخصيص شماره جهاني قلم تجاري (GTIN) است. با پيوستن يك سازمان به عضويت GS1، مالك نشان تجاري يك پیششماره شركتي GS1 دريافت ميكند كه براي استفاده انحصاري آن شركت تعیینشده است. امكان فروختن يا واگذاري پیششماره شركتي GS1 به شركتهای ديگر وجود ندارد. مالك نشان تجاري، سازمان یا شخص تعیینکننده و مسئول خصوصيات قلم تجاري است.
باید توجه داشت که در ارتباط با مسئولیت توصیفشده در بند قبل، استثنائاتی وجود دارد که از مهمترین آن میتوان به اقلام فاقد نشان تجاري، اقلام عمومي (بدون برچسب اختصاصي) و اقلام خاص مشتري (اقلام تولیدی بر اساس سفارش مشتری) اشاره کرد. در برخی از موارد نیز امکان استفاده از کلید شناسایی موقت و شمارههای داخلی در سطح خردهفروشی پیش از تخصیص کلید شناسایی اصلي به اقلام وجود دارد.
کلام پایانی آنکه کلید شناسایی امروزه به یکی از الزامات مهم برای پیگیری، ردیابی و حتی سیاستگذاری در حوزه مدیریت زنجیره تأمین کالاها و خدمات تبدیل شده است. صرفنظر از استثنائات، در سایر موارد استفاده از ساختارهای چهارگانه کلید شناسایی GTIN زیرساخت اولیه موردنیاز برای مدیریت زنجیره تأمین در تمامی سازمانها، بنگاهها و مؤسسات مختلف تلقی میشود. مرکز شمارهگذاری کالا و خدمات ایران بهعنوان نماینده انحصاری سازمان جهانی GS1 در کشور بهترین فرصت و امکان برای بهرهبرداری از این ظرفیت قابلتوجه در کشور به شمار میرود.
[1] . European Article Number/ Universal Product Code
[2]. از سال ۲۰۱۴، دیتا بارها که نوعی از بارکد GS1 هستند، نمادهای فراگير بهحساب میآیند و تمام محیطهای کنترل باید قادر به اسكن آنها باشند.
ترینداک فارسی شده سرواژه trindoc که بیانگر سامانه Trade & Industry Doc به آدرس اینترنتی trindoc.itsr.ir است. این سامانه بهمنظور انتشار و دسترس قرار دادن بهموقع، آسان و رایگان مستندات پژوهشی حوزه اقتصاد، صنعت، معدن و تجارت موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی برای سیاستگذاران، محققین، دانشپژوهان و فعالین اقتصادی ایجاد شده است.