امنیت غذایی و چالش‌های پیش روی کشورها

اهمیت کلید شناسایی و مدیریت زنجیره‌های تأمین

توضیح اجمالی:

«كليد شناسايي یا شماره جهاني قلم تجاري GITEN-Global Trade Item Number» شماره‌اي است كه براي شناسايي منحصربه‌فرد و يكتاي اقلام تجاري در سراسر جهان استفاده مي‌شود. قلم تجاري مي‌تواند هر نوع محصول يا خدمت را شامل شود و در هر نقطه از هر زنجيره تأمین براي دادوستد بين طرف‌های تجاري؛ قیمت‌گذاری، سفارش يا صورت‌حساب مورداستفاده قرار گیرد. به‌طورکلی مدیریت هر کالا یا خدمت قابل دادوستد در زنجیره تأمین در چرخه تولید و تجارت نیاز به تخصیص كليد شناسايي دارد و زمانی که ویژگی­های اولیه کمی و کیفی آن‌ها (مانند وزن، طول، نوع بسته­بندی و غیره) دستخوش تغییر گردد، نیاز به تخصیص كليد شناسايي جدید نیز وجود خواهد داشت. این امر امروزه از طریق استانداردهای سازمان جهانی GS1 با سهولت قابل انجام است.

بر اساس استانداردهای این سازمان جهانی، از مهم‌ترین ویژگی­های كليد شناسايي می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• جهانی بودن: تخصیص کد واحد بر اساس استاندارد جهانی که در سراسر جهان قابل‌استفاده است؛
• منحصربه‌فرد بودن: یکتا بودن کلید‌های شناسایی بر اساس ساختار استاندارد و قوانین تخصیص آن‌ها؛
• چندبخشی بودن: کاربرد کدهای شناسایی یکتا در تمام بخش­های تولیدی و تجاری؛
• سلسله‌مراتب بسته‌بندی: طبقه‌بندی مختلف در GITEN (از سطح 8 تا 14) برحسب نوع بهره‌برداری و کاربرد؛
• یکپارچگی داده: لحاظ کردن رقم کنترل در ساختار کلیدهای شناسایی برای پشتیبانی از یکپارچگی داده‌های مورداستفاده.

باید توجه داشت که كاربرد اصلي سيستم کلیدشناسایی، ردگیری و پیگیری اقلام مختلف در سطوح زنجیره تأمین است. دراین‌ارتباط، در مجموع ساختارهای GTIN-8 ،GTIN-12، GTIN-13 و GTIN-14 حسب ماهیت اقلام و قلمرو كاربرد آن مورداستفاده قرار می‌گیرد.

نكات كليدي:

1- تشريح ساختار كدینگ کلید شناسایی. کلید شناسایی از سه بخش پیش‌شماره شرکتی، شماره مرجع کالا و رقم کنترل تشکیل شده است. پيش‌شماره شركتي معمولاً بين ۶ تا ۱۰ رقم، بسته به نياز شركت متقاضي است كه از طريق دفتر جهاني GS1 به هر عضو این سازمان تخصيص داده مي‌شود. شماره مرجع کالا (Item Reference) معمولاً از یک تا شش رقم تشکیل‌شده است. رقم كنترل (Check Digit) آخرين رقم (سمت راست) کلید شناسایی است. اين عدد از طريق همه ارقام ديگر محاسبه مي‌شود و به‌منظور اطمينان از صحت بارکد به کار می‌رود.

2- نحوه شناسايي قلم تجاری اندازه ثابت. اقلام تجاری اندازه ثابت، آن دسته از اقلامی هستند که همیشه در یک قالب و ترکیب تولید می‌شوند (مثلاً نوع، سایز، وزن، محتوا، طرح). در اين اقلام، يك شماره به‌صورت روشن و بی‌ابهام قلم را شناسایی می‌کند. هر قلم تولیدی و تجاری که به هر نحو با قلم دیگر تفاوت داشته باشد، یک شماره GTIN مجزا دریافت می‌کند. یکی از پرکاربردترین بخش‌ها دراین‌ارتباط، اقلام مصرفی خرده‌فروشی عمومی هستند که در نقطه فروش و در تعداد بسيار زياد اسكن مي‌شوند. هر قلم تجاري مصرفي خرده‌فروشی عمومي بايد يك بارکد از خانواده نمادهای EAN/UPC[1] و در وضعیت محدود يك نماد از خانواده دیتا بار GS1 داشته باشد[2]؛ بنابراین، هر قلم تجاری مصرفی عمومی تنها با GTIN-8، GTIN-12 یا GTIN-13 شناسه‌گذاري مي‌شود.

3- نحوه شناسایی اقلام دارای فضای محدود برای درج شناسه و درج شناسه بسته. در مواردی که فضای کافی برای درج نمادهایGTIN-13 و GTIN-14 روی قلم و یا بسته‌بندی وجود نداشته باشد، از نماد GTIN-8 استفاده می‌شود. علاوه بر این، كد GTIN-14 مربوط به بسته‌بندي كالايي است و براي بسته‌ها صادر مي‌شود و در آن چند عدد از يك كالاي يكسان قرار می‌گیرد. درواقع براي هر محصول مي‌توان 9 كد GTIN-14 براي بسته‌بندي‌ها با تعداد متفاوت از يك محصول يكسان صادر كرد. كد GTIN-14 همان‌گونه كه مشخص است از 14 رقم تشکیل‌شده كه 12 رقم وسط آن بر اساس كد كشور و كد عضويت شركت و سريال شركتي محصول شکل‌گرفته است و در ابتداي آن‌یک رقم شاخص و در انتهاي آن ‌یک رقم کنترلی قرار دارد. كد GTIN-14 سبب مديريت صحيح انبارها و دارايي‌ها و همچنين ايجاد نظم در بارکددهی محصولات مي‌شود.

4- رشته داده‌های کلید شناسایی. همان‌گونه که بیان شد شماره کلید شناسایی بسته به شرایط از 8، 12، 13 یا 14 رقم تشکیل می‌شود. اگر بخواهیم همیشه این ارقام را به‌عنوان رشته داده اعداد به انضمام رقم کنترل نهایی در نظر بگیریم، لازم است با استفاده از پيش‌شماره GS1، پيش‌شماره GS1-8 یا پيش‌شماره شرکتي GS1 ساخته می‌شوند و به‌این‌ترتیب کلید شناسایی ایجادشده به‌صورت يكتا در مي‌آيد. تأییدیه این شناسه‌ها زمانی که به‌صورت خودکار توسط اسكنر قرائت می‌شود، ما را از صحت ساختار اعداد مطمئن مي‌کنند.

5- تخصیص کلیدشناسایی به اقلام دارای نشان تجاری و مسئوليت آن. مالك نشان تجاري (برند)، سازمان یا شخصی (توليدكننده يا تأمین‌کننده، واردكننده يا عمده‌فروش و خرده‌فروش) است كه مشخصات كالاي تجاري را بدون توجه به مكان تولید و سازنده آن تعيين مي­كند. اين سازمان یا شخص مسئول تخصيص شماره جهاني قلم تجاري (GTIN) است. با پيوستن يك سازمان به عضويت GS1، مالك نشان تجاري يك پیش‌شماره شركتي GS1 دريافت مي­كند كه براي استفاده انحصاري آن شركت تعیین‌شده است. امكان فروختن يا واگذاري پیش‌شماره شركتي GS1 به شركت‌های ديگر وجود ندارد. مالك نشان تجاري، سازمان یا شخص تعیین‌کننده و مسئول خصوصيات قلم تجاري است.

باید توجه داشت که در ارتباط با مسئولیت توصیف‌شده در بند قبل، استثنائاتی وجود دارد که از مهم‌ترین آن می‌توان به اقلام فاقد نشان تجاري، اقلام عمومي (بدون برچسب اختصاصي) و اقلام خاص مشتري (اقلام تولیدی بر اساس سفارش مشتری) اشاره کرد. در برخی از موارد نیز امکان استفاده از کلید شناسایی موقت و شماره­های داخلی در سطح خرده‌فروشی پیش از تخصیص کلید شناسایی اصلي به اقلام وجود دارد.

کلام پایانی آنکه کلید شناسایی امروزه به یکی از الزامات مهم برای پیگیری، ‌ردیابی و حتی سیاست‌گذاری در حوزه مدیریت زنجیره تأمین کالاها و خدمات تبدیل شده است. صرف‌نظر از استثنائات، در سایر موارد استفاده از ساختارهای چهارگانه کلید شناسایی GTIN زیرساخت اولیه موردنیاز برای مدیریت زنجیره تأمین در تمامی سازمان‌ها، بنگاه‌ها و مؤسسات مختلف تلقی می‌شود. مرکز شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران به‌عنوان نماینده انحصاری سازمان جهانی GS1 در کشور بهترین فرصت و امکان برای بهره‌برداری از این ظرفیت قابل‌توجه در کشور به شمار می‌رود.

---

[1] . European Article Number/ Universal Product Code

[2]. از سال ۲۰۱۴، دیتا بارها که نوعی از بارکد GS1 هستند، نمادهای فراگير به‌حساب می‌آیند و تمام محیط‌های کنترل باید قادر به اسكن آنها باشند.

کاربردهای «کد سریال محموله ارسالی» سازمان جهانی GS1‌ در بخش لجستیک

استفاده از GS1 در لجستیک

توضيح اجمالي:

استانداردهای GS1 سیستمی یکپارچه از استانداردهای جهانی هستند که شناسایی دقیق و ارتباط اطلاعات مربوط به مکان‌ها، محصولات، دارایی‌ها و خدمات را در زنجیره‌ تأمین فراهم می‌کنند. این استانداردها از طریق شناسایی ایمن و قابل انتقال با استفاده از فناوری‌هایی مانند بارکد، برچسب‌های RFID و پیام‌های الکترونیکی و همچنین اتصال جریان اطلاعاتی کالاها و خدمات با جریان فیزیکی کالا ارزش خود را نشان می‌دهند. صنعت حمل‌‌ونقل و لجستیک، جریان کالاها در جاده، راه‌آهن، هوایی و دریایی را دربر می‌گیرد. به‌طور مشابه، این صنعت طیف گسترده‌ای از بخش‌هایی مانند فرستنده و گیرنده بار، حمل‌کننده بار و نهاد متصدی حمل‌ونقل و همچنین نهادهای رسمی مانند گمرکات و مراجع ذی‌صلاح را شامل می‌شود. ترکیب کانال‌ها و بخش‌های لجستیکی امکان تسهیل مدیریت دارایی‌ها و شناسایی محموله با استفاده از کلیدهای شناسایی GS1 و به‌اشتراک‌گذاری این اطلاعات بین متصدیان حمل‌ونقل و دیگر ارائه‌دهندگان خدمات را فراهم می‌کند.

«کد سریال محموله ارسالی-(SSCC-Serial Shipping Container Code)» یکی از شناسه‌های استاندارد جهانی GS1 است که برای شناسایی یک واحد لجستیکی استفاده می‌شود. این کد امکان ردیابی واحد لجستیکی را به‌صورت مجزا نیز فراهم می‌سازد که منافع زیادی برای سفارش و تحویل کالا و دریافت کالاهای خودکار به ارمغان می‌آورد.

نكات كليدي:

با توجه به اهمیت و جایگاهی که «کد سریال محموله ارسالی» می‌تواند در مدیریت زنجیره تامین در کشور داشته باشد، در ادامه برخی از جنبه‌های آن به‌اختصار مورد بررسی قرار گرفته است:

1- ساختار «کد سریال محموله ارسالی-SSCC»

این کد یک شماره عددی ۱۸ رقمی و شامل رقم توسعه، پیش‌شماره شرکتیGS1 ، مرجع سریال و رقم کنترل است. شماره اصلی برای افزایش ظرفیت مرجع سریال در این کد استفاده می‌شود. این رقم توسط شرکتی که SSCC را ایجاد می‌کند، اختصاص یافته و محدوده رقم توسعه از صفر تا ۹ است. پیش‌شماره شرکتی GS1 شماره جهانی منحصربه‌فردی است که توسط یکی از سازمان‌های عضو GS1 به یک شرکت اختصاص می‌یابد. پیش‌شماره‌های شرکتی GS1 طول‌های مختلف ۷ تا ۱۰ رقمی دارند. پیش شماره مرجع توسط متقاضی اختصاص می‌یابد، دارنده پیش‌شماره شرکتی GS1 ازطریق مرجع سریال، یک SSCC منحصربه‌فرد در سراسر جهان ایجاد می‌کند. پیش‌شماره کنترل نیز یک عدد محاسبه‌شده یک‌رقمی است که برای اطمینان از صحت داده‌ها استفاده می‌شود.

2- نقش «کد سریال محموله ارسالی-SSCC» در برچسب لجستیکی

برچسب لجستیکی GS1 یک راه‌حل استاندارد و یکپارچه برای شناسایی کالا و مرسوله‌ها و ارتباط بین طرفین تجاری ارائه می‌دهد. در محیط کسب‌وکار یا همان تجارت امروزی، داشتن یک‌زبان رایج و مشترک بین طرفین تجاری برای آن‌که بتوانند اطلاعات مربوطه به حمل‌ونقل یک کالا را بین یکدیگر به اشتراک گذارند بسیار ضروری است. برچسب لجستیکی GS1 به کاربران این امکان را می­دهد تا واحدهای لجستیکی را در طول زنجیره‌تأمین ردیابی و رهگیری کنند. تنها شرط اجباری آن است که هر واحد لجستیکی با یک شماره سریال منحصربه‌فرد یعنی با «کد سریالی محموله ارسالی» شناسایی شوند. اسکن بارکد SSCC روی هر واحد لجستیکی این امکان را فراهم می­کند تا حرکت فیزیکی واحدها با پیام­های الکترونیکی تجاری که به آن‌ها ارجاع می­شود، تطبیق داشته و به‌صورت هم‌زمان انجام گیرد. استفاده از این کد برای شناسایی واحدهای منحصربه‌فرد، فرصتی را برای پیاده­سازی دامنه وسیعی از کاربردها همچون انبارهای عبوری، مسیریابی حمل­ونقل و دریافت خودکار، می‌گشاید.

3- مزایای تجاری استفاده از «کد سریال محموله ارسالی-SSCC»

ازآنجا که این کد یک شماره منحصربه‌فرد برای تحویل کالاها است، نه‌تنها می‌تواند به‌عنوان شماره جستجو برای ارائه اطلاعات دقیق در مورد محتویات بار، بلکه همچنین به‌عنوان بخشی از فرایند اطلاعیه حمل پیشرفته (ASN-Advanced Shipment Notice) استفاده شود. به‌عبارت بهتر تنها با یک اسکن از «کد سریال محموله ارسالی» در یک واحد لجستیکی می‌توان پیش از دریافت محتویات واحد لجستیکی به یک « اطلاعیه حمل پیشرفته» الکترونیکی مرتبط شود تا فرایندهای دریافت، اصلاح و ارسال محموله را تسهیل کند.

از سوی دیگر، هنگام ردیابی یک واحد در حال حمل، «کد سریال محموله ارسالی» تمام اطلاعات لازم برای شناسایی دقیق را فراهم می‌کند و همراه با استانداردهای GS1 برای پیام‌های الکترونیکی، ردیابی ساده کالاها را از سطح کارتن تا سطح بارگیری تریلر تسهیل نموده، اجازه جستجوی قابل‌اعتماد از جزئیات بار پیچیده را فراهم می‌کند که موجب صرفه‌جویی در نیاز به رمزگذاری اطلاعات دقیق‌تر مرسوله روی برچسب‌های واحد لجستیکی مجزا می‌شود. علاوه بر «کد سریال محموله ارسالی»، سایر اطلاعات همچون شناسه محتویات داخل بسته، تعداد، بهترین تاریخ مصرف، شماره بچ، اطلاعات حمل‌ونقل و غیره را می‌توان در برچسب لجستیکی GS1 درج کرد و از مزایای قابل توجه آن در مدیریت زنجیره تامین بهره برد.

سخن پایانی آنکه با توسعه به‌کارگیری «کد سریال محموله ارسالی» امکان شناسایی منحصربه‌فرد هر واحد لجستیکی فراهم شده و امکان ردیابی و رهگیری در زنجیره ‌تأمین فراهم می‌آید. همچنین استفاده از برچسب لجستیکی GS1 کمک خواهد کرد تا نگرش مناسبتری نسبت به زنجیره‌تأمین ایجاد شده و شفافیت مد نظر حاصل شود؛ چراکه این برچسب‌ها یک استاندارد رایج و متداول در حوزه حمل‌ونقل و لجستیک هستند. شفافیت یک کلید برای کارآمدی عملیات حمل‌ و نقل و لجستیک در مدیریت انبار، اموال و تحویل کالا به‌حساب آمده و کمک خواهد کرد تا مالیات‌ها در زمان واردات و صادرات بر اساس تعرفه گمرکی صحیح جمع‌آوری شود و مزایایی همچون توانمندسازی ردیابی و رهگیری در زنجیره‌تأمین، بازیابی سریع و آسان اطلاعات الکترونیکی و اطلاعات دقیق و قابل‌اعتمادتر را در پی خواهند داشت.

راهکارهای سازمان GS1 در رفع چالش‌های فروشگاه‎های زنجیره‎ای در کشو

فروشگاه‌های زنجیره‌ای یکی از بخش‌های مهم در نظام توزیع کشور است که در سالیان اخیر رشد قابل‌توجهی داشته است. یکی از تحولات این حوزه امکان استفاده از سیستم نوین در فروش همچون ارائه فهرست اقلام خریداری‌شده، ارائه فاکتور، جمع صورت‌حساب و تخفیفات بوده است که صرفه‌جویی قابل‌توجهی در زمان و هزینه نسبت به سیستم سنتی ارائه می‌دهد. تکنولوژی بارکد و بارکدخوان‌ها است که عمل این امکان را در اختیار این فروشگاه‌ها قرار داده است و امروزه نه‌تنها در کانتر فروش فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ و هایپرمارکت‌ها شاهد استفاده از بارکدها هستیم بلکه حتی در هیچ فروشگاه محلی و مغازه‌های کوچک نیز نمی‌توان موردی یافت که از این تکنولوژی و مزایای آن بهره نبرد. همچنین صندوق مکانیزه فروش نیز با استفاده از این تکنولوژی به فروشگاه‌‌های زنجیره‌ای و سایر کسب‌وکارها کمک می‌کند تا عملیات بازرگانی ازجمله فروش، خرید، دریافت، پرداخت، موجودی انبار و .... را ثبت، محاسبه و کنترل کنند.

مهم‌ترین چالش‌هایی که فروشگاه‌های زنجیره‌ای در استفاده از بارکدها عنوان کرده‌اند شامل نیاز به تعریف راه‌حل‌ها با هدف انطباق‌پذیری با استانداردهای جهانی با توجه به قابلیت ردیابی، ره‌گیری و ایمنی محصولات؛ عدم بهره‌مندی از تخصص، دانش و خدمات پشتیبانی کدینگ؛ عدم امكان رديابي صحيح كالا؛ تغییرات شدید قیمت؛ مواجه بودن با تأمین‌کنندگان بابت دریافت اطلاعات؛ پراکندگی در دسترسی به اطلاعات تمام تأمین‌کنندگان به‌صورت یکجا؛‌ تفاوت تاریخ تولید در قفسه‌ها و درنتیجه تفاوت قیمت‌ها؛‌ عدم برنامه‌ریزی صحیح برای جانمایی اقلام در قفسه‌ها؛‌ چالش «فایفو-FIFO» و عدم مدیریت قفسه‌بندی صحیح اقلام درون انبار؛ وجود تکرار در سامانه‌ها و ایجاد هزینه و هزینه برچسب‌گذاری مجدد می‌شود.

نكات كليدي:

1- چالش‌های مورداشاره فروشگاه‌های زنجیره‌ای می‌تواند با استفاده از خدمات مرکز شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران رفع شود. این مرکز به‌عنوان قطب کدینگ کشور است و تابه‌حال بیش از ۳,۶۰۰,۰۰۰ کد ملّی و کد بین‌المللی کالا ثبت کرده که در دیتابیس اطلاعاتی آن موجود است و مربوط به بیش از ۹۰ هزار شرکت از تأمین‌کنندگان، تولیدکنندگان و واردکنندگان کالا به کشور است. همچنین این مرکز نماینده سازمان جهانی GS1 می‌باشد که این اعتبار در سطح بین‌المللی با دریافت نمایندگی انحصاری این سازمان با تخصیص پیش‌شماره ۶۲۶ به ایران برای شناسه‌دار کردن کالاها افزایش‌یافته و مرکز صاحب کرسی رأی در مجامع بین‌المللی است.

2- این مرکز می‌تواند خدمات متعدد زیر را برای مرتفع ساختن چالش‌های فروشگاه‌های زنجیره‌ای در اختیار آنان قرار دهد که اثر قابل‌توجهی بر هزینه تمام‌شده آن‌ها در زنجیره تأمین و زنجیره عرضه و فروش دارد.

• وب‌سرویس استعلام اطلاعات کالا. بررسی و صحه‌گذاری ‌اطلاعات محصولات و نمایش آن‌ها در قالب یک کاتالوگ الکترونیکی که با اسکن بارکد محصول نمایان می‌شود و اشتراک‌گذاری آن را بر روی شبکه جهانی GDSN امکان‌پذیر و استفاده از سرویس‌های ردیابی و ره‌گیری کالا EPCIS را میسر می‌کند.
• وب‌سرویس اطلاعات تأمین‌کنندگان. ارائه مشخصات تأمين‌كنندگان خارجي و داخلي محصول و امكان سفارشي‌سازي خدمات و گزارش‌ها.
• بازگردانی اطلاعات صحیح کدها و تأمین‌کنندگان. فروشگاه‌های زنجیره‌ای می‌توانند اطلاعات کدهای کالاهای ثبت‌شده و تأمین‌کنندگان بانک اطلاعاتی خود را به این مرکز ارائه دهند و از صحت اطلاعات در سیستم خود مطمئن شوند و در صورت وجود مغایرت، اقدام به اصلاح آن نمایند.
• صفت انتشار تأمین‌کنندگان. درصورتی‌که فروشگاه‌ها بخواهند اطلاعات بیشتری از محصول (مانند مشخصات فنی) را در دسترس داشته باشند می‌توانند سؤالات خود را در مورد هر کالایی مطرح کنند و به ازای هر محصول به اطلاعات مفیدتر و کامل‌تری دست یابند.
• صحه‌گذاری بارکد. سرویس صحه‌گذاری بارکد قادر است ایرادهای بارکد چاپ‌شده را شناسایی و اعلام نماید. مزایای استفاده از این خدمت افزایش سرعت اسکن کالا؛ جلوگیری از دریافت اطلاعات اشتباه توسط بارکدخوان و جلوگیری از حذف و اضافه تکراری اطلاعات در فاکتور فروش خواهد بود.
• دیتابار. یک بارکد یک‌بعدی است که با زیرساخت‌ها و تجهیزات فیزیکی کانتر فروش و انبار فروشگاه‌های زنجیره‌ای همخوانی داشته و قادر است اطلاعاتی بیشتر از نام را در خود ذخیره نماید. اطلاعاتی همچون تاریخ انقضاء و سری ساخت و قیمت محصول که چالش‌های مرتبط با قفسه و کانتر فروش فروشگاه‌ها را ‌رفع می‌کند. در كشور ايران كه مشكلات نوسان قيمت در مورد كالاهاي توليدي وجود دارد جهت رهايي از دغدغه‌هاي موجود مي‌توان در کنار سایر بارکدها از نماد دیتابار استفاده كرد.
• سرویس بارکدگذاری بر روی بسته‌بندی کالاها (یا محصولات فله‌ای) GTIN_14. این بارکد برای کد بسته‌بندی‌ها استفاده می‌شود و می‌تواند در پروژه‌های مختلفی ازجمله مدیریت انباردار و تعیین موجودی مؤثر باشد.
• سرویس اپلیکیشن موبایلی برای اسکن اطلاعات کالا. خدمات مرکز شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران در قالب اپلیکیشن موبایلی به این فروشگاه‌ها ارائه می‌شود.
• سرویس سامانه انبار و سفارش‌گذاری. جهت جایابی صحیح و اصولی، کنترل موجودی انبار و قفسه‌ها و در نهایت سفارش‌گذاری محصول است.
• سرویس سامانه ردیابی. امکان ردیابی اقلام و کالاها در داخل و خارج از فروشگاه و از تولیدکننده تا مصرف‌کننده با دریافت کدهای استاندارد کالا، مکان، تجهیزات لجستیک و نفرات امکان‌پذیر است.
• سرویس سامانه قیمت‌گذاری. طراحی و اجرای سامانه قیمت‌گذاری و همچنین وب‌سرویس اطلاعات محصولات شامل تاریخ انقضاء، سری ساخت و قیمت محصول حتی به ازای سری ساخت و به تفکیک استان یا شهر‌ها با استفاده از دیتابارها.

3- علاوه بر صرفه‌جویی در وقت و هزینه، سایر مزایای مهم استفاده از استانداردهای GS1 در فروشگاه‌های زنجیره‌ای را می‌توان در قالب بهبود مدیریت موجودی؛ حفاظت از حقوق مصرف‌کنندگان؛‌ امکان فراخوان محصولات، جلوگیری از ورود کالای جعلی و تقلبی و جلوگیری از قاچاق؛ بهبود دقت سفارش‌گذاری و کاهش خطاهای حسابداری؛ افزایش بازده عملیاتی در تمامی فرایندهای کسب‌وکاری مختلف؛ امکان استفاده از سرویس‌های تبادل الکترونیکی داده؛ کاهش هزینه‌های سفارش تا پرداخت و امکان اطلاع از کالاهای تأمین‌کنندگان خارجی به‌طور مستقیم برشمرد. بی‌تردید گسترش استفاده از این خدمات می‌‌تواند به افزایش بهره‌وری در این فروشگاه‌ها و نیز بهره‌مندی متولیان بازار از مزایای آن در جهت سیاست‌گذاری‌های بهتر منجر شود.

راهکارهای سازمان GS1 در رفع چالش‌های فروشگاه‎های زنجیره‎ای در کشور

#فروشگاه_های_زنجیره_‌ای یکی از بخش‌های مهم در نظام توزیع کشور است که در سالیان اخیر رشد قابل‌توجهی داشته است. یکی از تحولات این حوزه امکان استفاده از سیستم نوین در فروش همچون ارائه فهرست اقلام خریداری‌شده، ارائه فاکتور، جمع صورت‌حساب و تخفیفات بوده است که صرفه‌جویی قابل‌توجهی در زمان و هزینه نسبت به سیستم سنتی ارائه می‌دهد. تکنولوژی #بارکد و #بارکد_خوان ‌ها است این امکان را در اختیار این فروشگاه‌ها قرار داده است و امروزه نه‌تنها در کانتر فروش فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ و #هایپر_مارکت ‌ها شاهد استفاده از بارکدها هستیم بلکه حتی در هیچ فروشگاه محلی و مغازه‌های کوچک نیز نمی‌توان موردی یافت که از این تکنولوژی و مزایای آن بهره نبرد. همچنین صندوق مکانیزه فروش نیز با استفاده از این تکنولوژی به فروشگاه‌‌های زنجیره‌ای و سایر کسب‌وکارها کمک می‌کند تا عملیات بازرگانی ازجمله فروش، خرید، دریافت، پرداخت، موجودی انبار و .... را ثبت، محاسبه و کنترل کنند.

مهم‌ترین چالش‌هایی که فروشگاه‌های زنجیره‌ای در استفاده از بارکدها عنوان کرده‌اند شامل نیاز به تعریف راه‌حل‌ها با هدف انطباق‌پذیری با استانداردهای جهانی با توجه به قابلیت ردیابی، ره‌گیری و ایمنی محصولات؛ عدم بهره‌مندی از تخصص، دانش و خدمات پشتیبانی کدینگ؛ عدم امكان رديابي صحيح كالا؛ تغییرات شدید قیمت؛ مواجه بودن با تأمین‌کنندگان بابت دریافت اطلاعات؛ پراکندگی در دسترسی به اطلاعات تمام تأمین‌کنندگان به‌صورت یکجا؛‌ تفاوت تاریخ تولید در قفسه‌ها و درنتیجه تفاوت قیمت‌ها؛‌ عدم برنامه‌ریزی صحیح برای جانمایی اقلام در قفسه‌ها؛‌ چالش «فایفو-FIFO» و عدم مدیریت قفسه‌بندی صحیح اقلام درون انبار؛ وجود تکرار در سامانه‌ها و ایجاد هزینه و هزینه برچسب‌گذاری مجدد می‌شود.

برقراری شفافيت در زنجیره تأمین صنعت پوشاك با استفاده از استانداردها و راهکارهای سازمان GS1

استفاده از استانداردهای GS1 برای رصد زنجیره ارزش صنعت پوشاک

مزایای متنوع صنعت پوشاک ازجمله قدرت اشتغال‌زایی بالا، ارزآوری، تولید ثروت ملی، نیاز به سرمایه‌گذاری کمتر نسبت به سایر صنایع و توان خلق ارزش‌افزوده بالا، موجب شده است که بسیاری از کشورها صنعتی‌شدن خود را از صنایع نساجی و پوشاک آغاز کنند. به‌رغم مزایای قابل‌توجه، امروزه این صنعت با چالش‌هایی متفاوتی همراه است. گستردگی بسیار زیادی زنجیره ‌تأمین و تقاضا در این صنعت و نیاز به یک زبان تجاری مشترک؛ محدودیت‌های مرتبط با جعل و قاچاق کالا در زنجیره تأمین این صنعت و نارضایتی صاحبان برند، بنگاه‌های اقتصادی و مصرف‌کنندگان و نیز ضرورت دسترسی به اطلاعات استاندارد برای ذی‌نفعان این صنعت (شامل توليد‌كنندگان مواد خام، توليد‌كنندگان محصول، ارائه‌دهندگان خدمات حمل‌ونقل و لجستيك، عرضه‌کنندگان تگ‌هاي بازشناسی، صاحبان برند، فروشگاه‌های زنجیره‌ای، خرده‌فروشان، مصرف‌كنندگان و انجمن‌هاي صنعتي) ازجمله بخشی از چالش‌های پیشروی فعالان آن به شمار می‌رود. براي پاسخگويي به این چالش‌ها، امروز ذی‌نفعان مختلف همكاري نزديكي در ايجاد اطلاعات واقعي و به‌روز در خصوص جريان محصولات و اطلاعات در زنجیره ‌تأمین پیدا کرده‌اند و هم‌پوشانی بالای جريان فيزيكي محصول و جريان اطلاعاتي آن به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل شده است.

نكات كليدي:

1- سازمان GS1 با هدف مدیریت زنجیره‌ تأمین، استانداردهای مختلفی را در سه حوزه شناسایی، ضبط و به اشتراک‌گذاری اطلاعات ارائه می­دهد. این استانداردها این امکان را ارائه می‌کند تا برخی از چالش‌های پیشروی صنعت پوشاک مرتفع شود که در ادامه با اختصار به آن‌ها اشاره شده است:

• شماره جهانی قلم تجاری کالا (GTIN). این شناسه برای شناسایی اقلام تولیدی و تجاری استفاده می‌شود. برای سهولت، نماد میله‌ای این کد بر اساس استاندارد EAN13 تولید و توسط دستگاه‌های قرائت‌گر خوانده می‌شود. برندهای معتبر مانند ZARA برای تولیدات خود از این کد استفاده می‌کنند.
• شماره جهانی قلم تجاری کالا سریالی (SGTIN). شناسایی سریالی محصولات یکی از نیازهای صنایع مختلف ازجمله صنعت پوشاک است. راهکار GS1 در این مورد شماره جهانی قلم تجاری کالای سریالی است. این شناسه برای جلوگیری از جعل و قاچاق نیز کاربرد دارد. بسیاری از برندهای معتبر دنیا در حوزه لباس در کنار GTIN از این سریال نیز استفاده می‌کنند که بدین ترتیب قابلیت استعلام برای تک‌تک تولیدات فراهم می‌شود.
• شناسنامه یا کاتالوگ کالا (GPC). این ساختار طبقه‌بندی که در ۱۴ زبان زنده دنیا موجود است و به فارسی نیز ترجمه شده، تولید‌کننده را قادر می‌سازد برای کالای تولیدی خود مطابق با استانداردهای جهانی کیفیت، داده کاتالوگ الکترونیکی ایجاد نماید و مصرف‌کنندگان علاوه بر استعلام کد قلم تجاری، می‌توانند اطلاعات کالا را به‌راحتی مشاهده نمایند. این موضوع نیز در سخت‌تر کردن جعل کالا بسیار مؤثر است.
• شبکه جهانی هم‌زمان‌سازی داده‌ها (GDSN). این شبکه، مَحلی است برای تولید‌کنندگان و توزیع‌کنندگان یک زنجیره‌ تأمین در سرتاسر جهان تا کاتالوگ محصولات قابل‌عرضه خود را به اشتراک بگذارند و همچنین محلی برای خرده‌فروشان، مصرف‌کنندگان و یا عمده‌فروشان کوچک‌تر تا بین کاتالوگ‌های ارائه‌شده به دنبال محصول موردنظر خود باشند. با توجه ‌به عضویت اتحادیه اصناف لباس ایران در فدراسیون بین­المللی پوشاک (IAF) و با توجه‌ به برنامه‌های ارائه‌شده از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت برای توسعه این صنعت، پیوستن به این شبکه جهانی الزامی به نظر می‌رسد. لازمه ورود به این شبکه داشتن کد GTIN برای محصولات تولیدی و یا قلم تجاری مورد مبادله، کد شناسایی جهانی مکان (GLN) و کاتالوگ الکترونیکی محصول بر اساس ساختار طبقه‌بندی جهانی (GPC) است.
• کد شناسایی جهانی مکان (GLN). یک کلید شناسایی بسیار کاربردی که هم برای مکان‌ها و هم برای شخصیت‌های حقیقی و حقوقی مورداستفاده قرار می‌گیرد و به عبارتی کارکرد کدپستی و کداقتصادی را توأمان در سطح جهانی دارد. این کد می‌تواند شامل اطلاعات موقعیت جغرافیایی یک مکان و اطلاعات تجاری یک نهاد یا سازمان باشد.
• تبادل الکترونیکی داده‌ها (EDI). GS1 جهانی با ارگان‌ها و برندهای معتبری مانند Google Shop تفاهم­نامه همکاری دارد که در یکپارچگی زنجیره ‌تأمین الکترونیکی بسیار اثر‌گذار است. تولیدکنندگان، واردکنندگان و صادرکنندگان پوشاک در ایران می‌توانند با پیوستن به این شبکه از مزایای آن بهره‌مند شوند و راحت‌تر با طرفین تجاری خود در زنجیره‌ تأمین سراسر دنیا به تجارت بپردازند.

2- با استفاده از کدهای GTIN می‌توان محصولات تولیدی یک بنگاه اقتصادی را به‌صورت عمومی با کمترین هزینه ردیابی نمود (Trace and Track). ردیابی به یک ارگان تولیدکننده کمک می‌کند تا دقیقاً و بدون هیچ خطایی و در سریع‌ترین زمان ممکن دریابد که هر یک از محصولات یا گروه مشخصی از محصولاتش از چه مواد اولیه‌ای با چه تامین‌کننده‌ای تولید شده، چه کسانی در خط تولید، انبار، مونتاژ و غیره برای تولید آن محصول فعالیت داشته‌اند. این امر در مدیریت بازار برای سیاست‌گذار هم بسیار حائز اهمیت خواهد بود.

3- صنعت پوشاك جزء اولين صنايعي بوده است كه از تكنولوژي کد الکترونیکی محصول (EPC/RFID) براي شناسايي و رديابي در سطح قلم كالا و سطوح بالاتر استفاده کرده است. این فناوری روشي براي شناسايي خودكار اقلام با استفاده از تگ‌هاي الكترونيكي است كه هر یک از عناصر زنجیره تأمین را در جمع‌آوري و تبادل اطلاعات با استفاده از امواج راديويي، توانمند مي‌سازد. شناسايي در سطح قلم كالا اين امكان را به این عناصر مي‌دهد كه متوجه شوند چه تعداد كالا و در كجاي زنجیره‌ تأمین انبارش شده است.

۴- در دنياي مد و لباس امروزه كه سرعت به‌وجودآمدن مدل‌هاي مختلف از پوشاك بسيار بالا و بازه زماني بين طراحي پوشاك، توليد، انبارش و فروش آن بسيار کوتاه است، حذف پيچيدگي‌هاي موجود در زنجیره‌ تأمین، يك عنصر کلیدی براي موفقيت در اين تجارت است. پيروي از استاندارد‌هاي يكپارچه و فراگير GS1 موجب خواهد شد كه موجودي فروشگا‌ه‌ها در حالت تعادل قرار گيرد و انبارش كالا در فروشگاه زياد و كم نباشد. همچنين اين استاندارد‌ها باعث چابكي در فرآيند‌هاي كسب‌وكار و ارتقاء شفافیت از ابتدا تا انتهاي زنجیره‌ تأمین مي‌شود.

کاربردهای استانداردهای سازمان جهانی GS1 در حوزه صنعت

سیستم طبقه‌بندی و کد گذاری EAN/UPC براي اولین‌بار در سال ۱۹۷۳ در آمريكا با نام «کد محصول یکنواخت»، به‌منظور افزايش سرعت در فرایندها در نقطه فروش، تأسیس شد. در سال ۱۹۷۷ نيز سازمان مشابه دیگری ولی گسترده‌تر در اروپا با نام «شماره کالای اروپایی» (EAN) شکل گرفت. اين دو سازمان در سال ۲۰۰۵ باهم ادغام‌شده و يك سازمان جهاني به نام GS1 را تشكيل دادند. این سازمان با استفاده از امکانات خود اقدام به ارائه را‌هكار‌ها و خدمات در حوزه‌هاي مختلف کرده و هم اکنون ۱۱۵ كشور (از جمله ایران) داراي نمايندگي فعال است.

یکی از زمینه‌های اصلی فعالیت GS1 در حدود ۵۰ سال سابقه، تدوين و توسعه استاندارد‌ها در زنجيره‌هاي تأمین بخش صنعت بوده است. این استاندارد‌ها پايه و اساسي براي تبادل شفاف، سریع و قابل‌فهم بين واحدهای فعال در زنجیره تأمین بخش صنعت است و می‌تواند با تسهیل امور افزایش بهره‌وری، هزينه‌ها را کاهش دهد. این استانداردها همه ذی‌نفعان زنجیره تأمین اعم از تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان، خرده‌فروشان، عاملین حمل‌ونقل، گمركات، سازمان‌ها، توسعه‌دهنده‌های نرم‌افزار، قانون‌گذاران محلي و بین‌المللی و ... در صنایع مختلف را شامل مي‌شود. این استانداردها را به‌صورت کلی می‌توان در قالب چهار گروه به شرح زیر در نظر گرفت:

• «شناسايي»: استانداردهای مرتبط با کلیدهای شناسایی برای تمامي موجوديت‌هاي زنجيره تأمین به‌صورت منحصر به‌فرد و يكتا؛
• «ثبت»: استانداردهای مرتبط با تبدیل كليد‌هاي شناسايی به نماد باركد؛
• «تبادل»: استانداردهای مرتبط با اشتراک‌گذاری اطلاعات (اصلی، تراکنشی و رویدادی) براساس استانداردهای مورد قبول؛
• «به‌کارگیری»: تركيب سه دسته استانداردهای فوق در فرآيندهايی مانند رديابی، مديريت كيفيت­داده‌ها و ... .

استقرار استاندارد‌هاي GS1 و ايجاد زبان مشترك بين ذی‌نفعان زنجيره تأمین موجب چابک‌سازی و افزايش بهره‌وري زنجيره تأمین می‌شود.

 

نكات كليدي:  

همانطور که اشاره شد یکی از حوزه‌های به‌کارگیری استانداردهای سازمان جهاني GS1 حوزه صنعت است که در ادامه به‌اختصار در سه بخش حمل‌ونقل و لجستيك، سلامت و خرده فروشی اشاره می‌شود.

1- صنعت حمل‌ونقل و لجستيك. يك توليد‌كننده، خرده‌فروش و يا ارائه‌دهنده خدمات حمل‌ونقل، نياز به اطلاعات کاملی درخصوص محل دقیق محموله‌ها و كالا‌ها در هر لحظه از زمان و مكان، اطلاع از رسيدن آن‌ها به مقصد و همچنین زمان مورد انتظار برای تحویل کالاها به مشتریان دارد. استفاده از استانداردهاي GS1 به آن‌ها كمك مي‌كند كه اطلاعات دقيق و به‌روز در مورد همه اين مسائل به‌دست آورند و تصمیم‌گیری صحیحی را اتخاذ کنند. در این ارتباط، استفاده از این استانداردها می‌تواند به بهبود عملکرد در پنج فرایند کسب‌وکار زیر شود.

• مديريت تحويل: اطلاعات مربوط به هريك از مراحل تحویل كالا از كارخانه يا انبار و انتقال آن به فروشگاه‌ها، رستوران‌ها، مراکز درمانی و ...، بايد دريافت، تأیید، ورود به انبار، تثبيت و ذخيره گردد و گاهی اوقات اين فعاليت بايد با توجه‌به شماره سريال منحصربه‌فرد كالاها انجام شود. موفقيت هر تجارتي وابسته به اطلاعات درخصوص نوع و زمان تحویل كالاها در مقصد است. استانداردهای GS1 راه‌کار مطمئنی براي شناسايي پالت‌ها، محموله‌ها و به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات و اعلاميه‌هاي ارسال و دريافت آن‌ها با دیگر شركاي تجاري ارایه می‌‌کند.
• مديريت حمل‌ونقل: تقاضا براي تحويل مكرر کالا، محموله‌های كوچك و توزيع دقيق در مناطق متراكم شهرها در حال افزايش است. اين حمل‌ونقل بايد با كمترين هزينه ممكن و روشي پايدار در كل فرایندهای حمل‌ونقل اتفاق بیفتد. براي اين منظور، هماهنگي در حمل‌ونقل و رساندن کالا به مشتریان از اهميت بالايي برخوردار است. شركت‌هاي باربري نيازمند به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات حمل‌ونقل با يكديگر هستند. هماهنگي بين این اجزاء در زنجيره داراي پيچيدگي بالايي است. استانداردهاي GS1 بخصوص «مدل قابليت همكاري لجستيک»، موجب سادگي اين فرایند خواهند شد.
• مديريت انبار: این موضوع مسئله بسيار مهمي از نظر بسياري از توليدكنندگان و فروشندگان است. از طرف ديگر آن‌ها به طور فزاینده‌ای به دنبال برون‌سپاری مديريت انبار و مراكز توزيع خود به «ارائه‌دهندگان خدمات لجستيك» هستند. ارائه‌دهندگان این خدمات، امروزه محصولات را از منابع مختلف جمع‌آوري كرده و سپس آن‌ها را براي مقصدهاي يكسان بسته‌بندی می‌کنند و يا آن‌ها را براي مقاصد مختلف آماده‌سازی می‌کنند. استانداردهاي GS1 به هماهنگي بين شركاي درگير در اين زنجيره به‌منظور شناسايي سريع و انتقال و بسته‌بندی كالاها كمك مي‌كنند.
• مديريت دارايي: بسياري از توليدكنندگان، شركت‌هاي حمل‌ونقل و ارائه‌دهندگان خدمات لجستيك از تريلرها، كانتينرها، ظروف پلاستيكي، پالت‌ها و ساير وسايل براي انتقال كالا از يك مكان به مكان ديگر در حوزه خود يا در طول زنجیره‌تأمین استفاده مي‌كنند. مديريت و پيگيري این امکانات و تجهيزات موضوعي چالش‌برانگیز و مهم است. اگر اين امکانات و تجهيزات در مكان نامناسبي قرار داده شوند، ممکن است حمل‌ونقل كالاها را دشوار و يا حتي غیرممکن سازد كه در نهايت منجر به تأخیر در تحويل کالا و تحمیل هزینه‌های اضافي شود. استانداردهاي GS1 نه‌تنها قطعات خاص تجهيزات را شناسايي مي‌نمايد، بلكه پيگيري و رديابي آنها را نیز میسر می‌سازند.
• مديريت رويه‌ها در مرزها: مديريت جريان كالا در طول مرزهاي زميني و دريايي چالش بزرگی برای دولت به‌ویژه از لحاظ امنیتی است. هر كانتينر و يا پالت واردشده به يك مرز، به طور بالقوه‌ای می‌تواند تهديد براي مصرف‌كننده و تولیدکننده به‌علت جعل و تقلب، قاچاق، آلودگي و یا حتی تروريسم باشد. در اينجا، موضوع غربالگري و بازرسي محموله‌ها براي مقامات گمركي داراي اهميت بالايي است و چالش بزرگي محسوب می‌شود. استانداردهاي GS1 اطلاعات شفافي درخصوص محصولات براي كمك به مقامات مرزي به‌منظور سرعت بخشيدن به ارزیابی‌های خود فراهم مي‌كنند.

2- بخش سلامت. شرایطی را تصور كنيد كه در آن، سوابق پزشكي يك بيمار هر آنچه در مورد تعداد، دُوز و برند هر دارويي كه به وي تجويز شده است و مشخصات هر وسيله پزشكي كه وي استفاده كرده است، همچنين نام و مشخصات پزشكان و دست‌اندرکاران خدمات درماني قابل ثبت و ضبط و رديابي باشد. شرایطی را تصور كنيد كه بيمارستان‌ها و داروخانه‌ها، مكان دقيق تأمین‌کنندگان در دسترس انواع تجهيزات پزشكي و داروها را مي‌دانند. همچنین شرایطی را تصور كنيد كه ناظران و تنظيم‌كنندگان مقررات در هر لحظه قادر هستند براي جمع‌آوري محصولات مشكوك و داراي مشكل فراخوان بزنند و در نهایت شرایطی را تصور كنيد كه در آن توليدكنندگان داروها و تجهيزات پزشكي قادر هستند در هر زمان وضعيت بازار و تقاضا را رصد كرده و برنامه زمان‌بندی توليد خود را طبق اطلاعات دقيق و لحظه‌ای از بازار تنظيم كنند. در اين شرایط مطلوب، بيماران به طور مستمر احساس امنيت بيشتري داشته و از كارايي خدمات سلامت اطمينان دارند. فعاليت‌ها و هزینه‌های اضافي از بخش سلامت حذف شده و رفاه اجتماعي جامعه افزایش می‌یابد. این امر در حال حاضر و با به‌کارگیری استاندارد‌هاي GS1، در بسیاری از كشورها مانند تركيه، استراليا، انگلستان و آمريكا شكل واقعيت به خود گرفته است.

 

3- بخش خرده‌فروشی. افزايش ميانگين سني جمعيت، تغییر در سلایق مصرف‌کنندگان، تغييرات سريع فناوري و فشارهاي جديد بازارهاي جهاني باعث شده است كه بیشتر کسب‌وکارها و مخصوصاً خرده‌فروشان چاره‌اي جز تطابق يافتن و همسوسازي خود با تغييرات، براي باقی‌ماندن در گردونه رقابت را نداشته باشند. ذائقه و انتظارات مصرف‌كنندگان كنوني با مصرف‌کنندگان قبل از سال ۲۰۱۰ خيلي با تفاوت همراه بوده است. مصرف‌کنندگان كنوني انتظار دارند كه اطلاعات كالايي كه مي‌خرند، کاملاً در دسترس آن‌ها باشد. اين تغييرات پويا و روزافزون در انتظارات مشتريان به معني آن است كه خرده‌فروشان بايستي کاملاً چابك بوده و در هر زماني آماده تغيير باشند. ضمن اينكه تغييرات زنجيره‌هاي تأمین نيز براي مواجهه با اين توسعه‌ها اجتناب‌ناپذیر است. به‌کارگیری استاندارد‌هاي GS1 و سيستم‌هاي شناسایی و کدگذاری بين‌المللي طي سی‌سال اخير در صنعت خرده‌فروشی منافع زيادي را براي مصرف‌کنندگان در سرتاسر جهان فراهم آورده است. تجارت الكترونيكي بر پایه استانداردهاي GS1، باعث صرفه‌جویی‌های هزینه‌ای قابل‌توجه‌ای در يك زنجيره‌تامين مي‌شوند كه ريشه در كاهش كاغذبازی در زنجيره‌تامين (همچون: ثبت سفارشات، صورت‌حساب‌ها، اسناد ارسال و تحويل) و همچنين كاهش اشتباهات عمدي و سهوي دارد که ساليانه میلیون‌ها دلار هزینه بر خرده‌فروشي تحميل می‌کند.

سخن پایانی آنکه، بهره‌گیری و توسعه استفاده از استانداردهای سازمان جهاني GS1برپایه قابلیت‌های مركز ملي شماره‌گذاري كالا و خدمات ايران این امکان را به کسب‌وکارها و نیز نهادهای دولتی می‌دهد که برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری مناسب‌تری در طول زنجیره تأمین بخش صنعت کشور داشته باشند. استفاده از اين استاندارد‌ها مزايايي همچون افزايش بهره‌وري، تسهيل امور فرایندی، ايجاد سيستم رديابي در سطوح داخلی و بين‌المللي، مبارزه با جعل و قاچاق، افزايش شفافيت زنجیره تأمین، راه‌حل‌هاي جديد براي تعامل و كار با يكديگر، ردیابی و رهگیری اقلام تجاری در هر لحظه از زمان، تبادل اطلاعات استاندارد و به‌روز و ... را به‌همراه دارد.

موضوع: استانداردهای GS1 و ایجاد قابلیت ردیابی اقلام در زنجیره‌ تأمین کشور و مبارزه با قاچاق کالا

توضيح اجمالي:

قاچاق، جعل و احتکار کالا موجب تضعیف اقتصاد ملی، توزیع ناعادلانه کالا و عدم توانایی مدیریت عرضه و تقاضا در سطح جامعه شده و با ارائه کالاهای غیر ایرانی به نام ایران در خارج از کشور، آسیب فراوانی را به تولیدکننده داخلی و اقتصاد ملی تحمیل می‌کند. یکی از علل اصلی این موضوع، عدم بهره‌گیری از رویه‌های شناسایی اصالت کالاها در زنجیره تولید تا تجارت است. بررسی‌های انجام شده (علی‌الخصوص در حوزه موادغذایی تازه، دارو و قطعات صنعتی) نشان می‌دهد که در سامانه‌های مختلف دولتی برای شناسایی کالا، خدمات و ذینفعان از کدهای مختلف و بعضاَ بدون پشتوانه استاندارد استفاده می‌شود که موجب عدم هماهنگی بین دستگاه­های نظارتی ـ اجرایی و در نتیجه سودجویی دلالان، قاچاقچیان و یا جاعلان کالا و خدمات می‌گردد. یکی از راه‌کارهای مقابله با این وضعیت ایجاد قابلیت ردیابی اقلام کالایی در زنجیره تامین کشور است که نیازمند وحدت رویه در نحوه طبقه‌بندی و شناسایی کالا و خدمات و همچنین ایجاد زبان مشترک بین تمامی دستگاه‌های دولتی و نهادهای نظارتی مرتبط و تسهیل ارتباط کسب‌وکارها با سامانه‌ها و در نتیجه استخراج اطلاعات صحیح، به‌روز و در دسترس، ایجاد شفافیت و قابلیت ردیابی جامع و کارآمد است. این امر از طریق پیاده‌سازی طرح یکپارچه‌سازی اطلاعات کالا و خدمات با استفاده از استانداردهای بین‌المللی GS1 امکان‌پذیر است.  

نكات كليدي:  

برای استقرار طرح یکپارچه‌سازی اطلاعات کالا و خدمات و دستیابی به وضع مطلوب، چند اقدام اساسی به‌شرح زیر لازم است:

1- حذف بانک‌‌های اطلاعاتی موازی داده و استفاده از بانك اطلاعاتي جامع و مرجع كالا

ایجاد بانک‌های اطلاعاتی موازی باعث هدر رفت شدن منابع مالی و انسانی و به تبع آن افزایش هزینه‌ها به‌ویژه هزینه‌های فرصت می‌شود. لازم است با استناد به مصوبات قانونی و اسناد بالادستی موجود، همه دستگاه‌ها و نهادها موظف به استفاده از بانک اطلاعاتی مرجع و معتبر به‌صورت وب‌سرویس (و رایگان) شوند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که امروزه كشورهاي توسعه‌یافته (مانند هنگ‌کنگ، ژاپن، استرالیا، ترکیه، آمریکا، اتحادیه اروپا) بهترين بهره را از دنياي باركدها برده‌اند و با استفاده از بانک‌های اطلاعاتی مرجع، از پراكندگي و افزايش تصاعدی فرآيندها در زنجيره‌تأمين جلوگيري كرده‌اند. بنابراین، طرح احراز اصالت کالا به کمک یکپارچگی بانک اطلاعاتی در چارچوب جدول زیر قابل ارایه است.

 

هدف	راهکار	دستاورد
احراز اصالت تولید/ وارد/ توزیع/ عرضه‌کنندگان و صحه‌گذاری اطلاعات احراز اصالت کالا (استاندارد، مبدا تولید، سیب سلامت، ارگانیک) تضمین اصالت کالا (ساخت ایران) تضمین شرایط گارانتی و ثبت راهنمای استفاده دسترسی به اطلاعات کامل و تصویر صنعتی و قفسه دیجیتالی محصول	ایجاد پایگاه داده‌ جامع با اتصال به وب‌سرویس‌های: سازمان ثبت احوال اداره ثبت شرکت‌ها شرکت ملّی پست ایران اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران سازمان ملّی استاندارد و سازمان غذا و دارو دفتر مالکیت صنعتی وزارت صمت وزارت جهاد کشاورزی	کالای تقلبی به جای کالای اصیل ایرانی در بازارهای جهانی فروخته نمی‌شود. کالای تقلبی در بازارهای داخلی به جای کالای اصلی فروخته نمی‌شود. درخواست‌کنندگان نماد اصالت افزایش می‌یابد. از نام تجاری صاحبان کالا حفاظت می شود. امکان سوءاستفاده و تقلب کاهش می‌یابد. رصد انبارها توسط بازرسان آسان‌تر است.

 

2- راهکار استقرار سیستم ردیابی

اقدامات جزیره‌ای درخصوص ردیابی اقلام راهبردی در سطح کشور کارایی لازم را ندارند. از جمله اهم علل این ناکارآمدی می‌توان به عدم استفاده از شیوه‌های استاندارد شناسایی و به‌اشتراک‌گذاری داده، عدم ثبت مکانیزه اطلاعات در نقاط مهم زنجیره ‌تأمین، عدم ثبت استاندارد اطلاعات در یک بانک مرجع و عدم استفاده از یک بانک مرجع برای دریافت و صحه‌گذاری اطلاعات اشاره کرد. برای پیاده‌سازی سطوح بالاتر و دقیق‌تر سیستم ردیابی لازم است در به‌اشتراک‌گذاری داده از نمادهای (GS1databar, GS1datamatrix, GS1 QR) و برچسب RFID اشاره کرد. همچنین در روش استاندارد نوع ثبت داده، شناسایی نقاط مهم برداشت اطلاعات در زنجیره‌ تأمین و استفاده یک بانک اطلاعاتی مرجع می‌تواند دستیابی به یک سیستم جامع را برای ایجاد ردیابی تضمین نماید.

ثبت اطلاعات خرید هر معامله مجزا و به‌شکل متوالی در طول زنجیره‌ تامین مطابق جدول ذیل سبب می‌شود ردیابی محصول تا مصرف‌کننده نهایی ادامه یابد. لازم به ذکر است که احراز هویت خریدار همزمان با اسکن دیتاماتریکس کالا توسط تلفن همراه خریدار و دریافت شماره تماس وی  توسط نرم‌افزار، انجام می‌شود.

هدف	راهکار	دستاورد
تضمین اصالت کالا با استفاده از (کدهای SGTIN، LGTIN و رجیستری تلفن همراه) ثبت توالی خریداران کالا ثبت تاریخ تولید و انقضا ثبت تاریخ اتمام گارانتی مبارزه با قاچاق کالا ثبت موقعیت مکانی کالا کنترل موجودی کالا در هر موقعیت جغرافیایی امکان فراخوان کالاهای معیوب کاهش هزینه مبادله کالا	تعیین اقلام ضروری و الویت‌بندی کالاها  برای سیستم ردیابی تعیین شرایط مورد نیاز برای اعمال سیستم ردیابی الزام مشتریان (نه مصرف‌کنندگان نهایی) به اسکن QR کد (نماد data matrix) در حوزه اقلام تعیین شده به هنگام ارسال و دریافت کالا ارائه وب‌سرویس و اپلیکیشن موبایل برای رجیستری کالا و ثبت سریال کالای تولید شده الزام به استفاده از برچسب لجستیک الزام به درج بارکد کالا و بسته کالا	کالای قاچاق کمتر مبادله می‌شود. تاریخ گارانتی محصولات و شرایط گارانتی سامان‌دهی می‌شود. امکان بررسی و رصد کالا فراهم می‌شود. از احتکار کالا جلوگیری می‌شود. توزیع کالا به شکل صحیح  مدیریت می‌شود. نوسانات قیمتی عجیب کالا در بازه های زمانی کوتاه کاهش می‌یابد.

3- راهکار استفاده از نمادهای استاندارد

به‌اشتراک‌گذاری داده یا تبادل اطلاعات مهم‌ترین اصل در یکپارچگی اطلاعات و ردیابی است. به این منظور مهم است که پس از شناسایی صحیح موجودیت‌های زنجیره‌تأمین، ثبت و ضبط خودکار داده با استفاده از نمادهای استاندارد صورت پذیرد. در حال حاضر، برخی سازمان‌ها در کشور این امر را برای کاربران به شکل ناقص انجام می‌دهند که الزامی است به‌منظور پیشگیری از سوءاستفاده کلاهبرداران توزیع و پخش کالا، از نمادهای استانداردی که سامانه مرکز ملّی شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران براساس استانداردهای جهانی GS1 ارائه می‌دهد، استفاده شود.

 

نکته پایانی آنکه، در راستای استقرار طرح یکپارچه‌سازی اطلاعات کالا و خدمات، هماهنگی میان تمامی دستگاه‌های اجرایی و نظارتی و در رأس همه وزارت صنعت، معدن و تجارت به عنوان متولی امر در اصلاح وضعیت کنونی شناسایی، ثبت و ضبط خودکار داده و به‌اشتراک‌گذاری صحیح اطلاعات کالا امری لازم و ضروری است. رعایت و به‌کارگیری استانداردهای ثبت اطلاعات می‌تواند به کاهش چشمگیر و کنترل جعل و قاچاق منتهی می‌شود. در پیاده‌سازی این طرح الزامی است ضمن اولویت‌بندی کالاها، کارگروه‌های مرتبط تشکیل و طبق یک زمانبندی مشخص برای تحقق برنامه‌ها اقدام کنند.

-------------------
#قاچاق_کالا #قاچاق_ارز #کدگذاری_کالا #قابلیت_ردیابی_اقلام_کالایی #ایران_کد
دیدگاه_اقتصادی #موسسه_مطالعات_و_پژوهشهای_بازرگانی
#ترینداک #trindoc
برای مطالعه این دیدگاه به سامانه ترینداک مراجعه کنید.👇
trindoc.itsr.ir

مدیریت داده‌های اصلی با ظرفیت کدینگ؛ الزام اساسی سازمان‌ها و کسب‌وکارها در فضای نوین

استفاده از کدینگ برای مدیدیت داده­های کسب و کار

1-  امروزه سازمان‌ها و کسب‌وکارها تلاش روز افزونی برای چابک‌تر شدن در محیط فعالیت خود دارند تا بتوانند پاسخگوی تغییرات ناشی از نیازمندی‌های پیرامونی، در سریع‌ترین زمان و به بهترین روش ممکن باشند. آن چه در این روند نقشی کلیدی دارد، مدیریت منابع مورد استفاده است. یکی از اصلی‌ترین منابعی که باید مدیریت شود، انواع داده‌هایی است که سازمان‌ها و کسب‌وکارها با آن روبرو هستند. برجسته‌ترین داده‌ها می‌توان به داده‌های مرتبط با محصولات، مشتریان، تأمین‌کنندگان، نهاده‌های تولیدی، بازارها، حساب‌های مالی، نیروی انسانی اشاره کرد. این نوع اطلاعات با عنوان داده‌های اصلی نامیده می‌شوند و مدیریت آنها نقش اساسی و محوری در اجرای فرایندها و فعالیت‌ها دارند.

2-  در بسیاری از سازمان‌ها و کسب‌وکارها، داده‌های اصلی در سیستم‌هایی که با یکدیگر هم‌پوشانی دارند نگهداری می‌شوند و در عمدتاً بی‌کیفیت هستند و سازمان‌ها اغلب روش مدون و سازمان‌یافته‌ای برای مدیریت یکپارچه داده‌های اصلی خود ندارند. ضمن آنکه قدیمی‌بودن سیستم‌های اطلاعاتی و عدم به‌روزرسانی فنی آن‌ها، می‌تواند مشکلاتی به‌مراتب پیچیده‌تری را در مدیریت داده‌های اصلی برای سازمان‌ها و کسب‌وکارها ایجاد نماید. هرچند شرکت‌های معتبر ارائه‌دهنده بسته‌های نرم‌افزاری (برنامه‌ریزی منابع سازمان) همچون شرکت SAP و Oracle، دارای قابلیتی مستقل در خصوص مدیریت داده‌های اصلی هستند؛ هیچ‌کدام از شرکت‌های معتبر توسعه‌دهنده نرم‌افزارهای جامع سازمانی در ایران به‌طورکلی به موضوع مدیریت داده‌های اصلی نپرداخته‌اند. این در حالی است که داده‌های اصلی در هر دو فضای عملیاتی و تحلیلی واجد اهمیت بسیاری هستند.

3-  مشکلات ناشی از عدم مدیریت داده‌های اصلی که متوجه سازمان‌ها و کسب‌وکار می‌شود در برخی از موارد از مشکلات فنی هم مهم‌تر است. این امر نیازمند یک منبع یکتای داده‌های اصلی است که سه قابلیت مهم را فراهم می‌آورد: 1) وجود یک منبع معتبر از داده‌های اصلی، 2) قابلیت استفاده از داده‌های اصلی با یک روش قابل‌اعتماد و 3) قابلیت غنی‌سازی و مدیریت داده‌های اصلی برای تطبیق با نیازهای در حال تغییر سازمان و کسب‌وکار. استفاده از روش‌ها و استانداردهای کدگذاری سازمان GS1 و بهره‌گیری از آنها که از توانمندی‌های خاص مرکز شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران به‌شمار می‌رود این قابلیت را دارد که تا حد زیادی این محدودیت‌ها را از میان بردارد.

4- با شکل‌گیری منبع یکتای داده‌های اصلی این امکان وجود خواهد داشت تا مجموعه‌ای از خدمات پیرامون این داده‌های اصلی ایجاد شود و اجازه می‌دهد داده‌ها به‌صورت یکپارچه در فرآیندهای سازمانی و کسب‌وکاری برای تحلیل‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرد. سه قابلیت مورد اشاره در بند قبل، یک بنیان نیرومند برای اجرای مؤثرتر فعالیت‌های سازمان‌ها و کسب‌وکارها فراهم می‌آورد.

نكات كليدي:

1- مدیریت داده‌های اصلی باید در حالت ایده‌آل به استقرار حکمرانی داده‌ها در سازمان‌ها منتهی شود که شامل چرخه معماری داده، توسعه داده، عملیات پایگاه داده، امنیت داده، مرجع و داده‌ اصلی، انباره داده، سند و محتوا، فراداده و کیفیت داده است. ارتقاء حکمرانی داده‌ها در قالب این چرخه نیازمند دسترسی به داده‌های با کیفیت بالاتر است.

2- افزایش ضریب نفوذ فناوری اطلاعات در سالیان اخیر، حجم داده‌های ذخیره شده را به‌شدت افزایش داده و مدیریت داده‌ها را با مخاطرات بیشتری روبرو کرده است. به‌کارگیری روش‌های استاندارد و بهینه در مدیریت داده، این مخاطرات را کاهش و ضمن مدیریت دوگانگی‌های اطلاعات و رفع موارد تکراری، بهره‌وری و کارایی سازمان‌ها و کسب‌وکارها را تا حد زیادی بهبود می‌دهد.

3- از منظر استاندارد ISO8000، داده‌ها به دودسته اصلی و تراکنشی تقسیم می‌شود و پنج ویژگی کلیدی دارند: 1) قابلیت انتقال (ایجاد امکان استفاده از داده‌ها در برنامه‌های کاربردی)،‌ 2) برآوردن الزامات (تحقق سطح خاصی از کیفیت داده‌ای)، 3) منشأ (منبع داده‌ها)،‌ 4) صحت (انطباق با واقعیت)، 5) کامل بودن (در دسترس بودن تمامی اجزای داده‌ها) است. مدیریت داده‌های اصلی با استفاده از این استانداردهای یادشده می‌تواند بسترساز تولید، پردازش و بهره‌گیری از داده‌های باکیفیت بالا برای تحقق اهداف سازمان‌ها و کسب‌وکارها باشد.

4- طیف گسترده‌ای از روش‌هایی وجود دارند که می‌توان سیستم‌های مدیریت داده‌های اصلی را باتوجه‌به نیازها و اهداف سازمان‌ها و کسب‌وکارها مستقر کند. چهار شیوه‌ پیاده‌سازی مدیریت داده‌های اصلی عبارت‌اند از ۱- تلفیقی، ۲- ثبتی (رجیستری)، ۳- ترکیبی (هماهنگ) و ۴- تراکنشی.

5- استقرار روش‌های مدیریت داده‌های اصلی در حالی مطرح است که عمده نرم‌افزارهای سازمانی تولید شده و مورد استفاده در ایران در این حوزه، فاقد بخش تخصصی برای مدیریت داده‌های اصلی هستند. این در صورتی است که برای ارتقاء خروجی‌ها و بهبود کیفیت عملکرد سازمان‌ها و کسب‌وکارها اطلاعات مهمی همچون داده¬هاي اصلي تأمین‌کنندگان؛ داده‌های اصلي مشتريان؛ داده‌های اصلی مواد؛ داده‌های اصلی خدمات، رويه‌ها يا فرايندها؛ داده‌های اصلی دارايي¬هاي ثابت يا اموال؛ داده‌های اصلی مكان‌ها؛ داده‌هاي اصلي منابع انساني و ... مورد نیاز است.

6- هدف اصلی کدینگ و استفاده از کدگذاری در مدیریت داده‌های اصلی در واقع شناسایی داده‌های مهمی است که برای سازمان‌ها و کسب‌وکارها دارای اهمیت فراوان هستند. در این زمینه سازمانGS1 سیستم کدینگ استانداردی را ارائه می‌دهد که به‌وسیلة آن اقلام مختلف دارای شناسه‌ای یکتا در سراسر جهان می‌شوند. شناسه یکتای آن قلم در سیستم شناسایی GS1، «شمارة جهانی قلم تجاری» یا GTIN نامیده می‌شود که می‌تواند در دو سطح «اقلام تولیدی و کدینگ برون‌سازمانی- داده‌های عرضه شده به زنجیره تامین» و«اقلام تدارکاتی و کدینگ درون سازمانی – تقاضا شده از زنجیره تامین» تولید و مورد استفاده قرار گیرد. بدیهی است که استفاده از استانداردهای این سازمان به بهبود کیفیت داده‌های اصلی مورد استفاده در سطوح مختلف فعالیت سازمان‌ها و کسب‌وکارها کمک شایان توجهی می‌کند.

نکته پایانی آنکه، مدیریت داده‌های اصلی در کشور با تاکید بر کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری و ایجاد زمینه برای استقرار حکمرانی داده‌ها، ارتباط مستقیم و تنگاتنگی با داشتن داده‌های اصلی باکیفیت دارد که در این زمینه استفاده از کدگذاری‌های استاندارد و مورد قبول در سطح جهانی کمک قابل توجهی می‌کند. فرصت در اختیار داشتن مرکز شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران این امکان را به سازمان‌ها و کسب‌وکارها می‌دهد که با بهره‌گیری از نظام‌های کدگذاری یکتا و جهانی، داده‌های با کیفیت بالاتر را در اختیار داشته باشند. لذا، سیاست‌گذاری برای توسعه کدینگ یکی از مهمترین زمینه‌هایی است که باید مورد توجه جدی‌تری در حوزه‌های سیاست‌گذاری قرار گیرد.