سیستم طبقه‌بندی و کد گذاری EAN/UPC براي اولین‌بار در سال ۱۹۷۳ در آمريكا با نام «کد محصول یکنواخت»، به‌منظور افزايش سرعت در فرایندها در نقطه فروش، تأسیس شد. در سال ۱۹۷۷ نيز سازمان مشابه دیگری ولی گسترده‌تر در اروپا با نام «شماره کالای اروپایی» (EAN) شکل گرفت. اين دو سازمان در سال ۲۰۰۵ باهم ادغام‌شده و يك سازمان جهاني به نام GS1 را تشكيل دادند. این سازمان با استفاده از امکانات خود اقدام به ارائه را‌هكار‌ها و خدمات در حوزه‌هاي مختلف کرده و هم اکنون ۱۱۵ كشور (از جمله ایران) داراي نمايندگي فعال است.

یکی از زمینه‌های اصلی فعالیت GS1 در حدود ۵۰ سال سابقه، تدوين و توسعه استاندارد‌ها در زنجيره‌هاي تأمین بخش صنعت بوده است. این استاندارد‌ها پايه و اساسي براي تبادل شفاف، سریع و قابل‌فهم بين واحدهای فعال در زنجیره تأمین بخش صنعت است و می‌تواند با تسهیل امور افزایش بهره‌وری، هزينه‌ها را کاهش دهد. این استانداردها همه ذی‌نفعان زنجیره تأمین اعم از تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان، خرده‌فروشان، عاملین حمل‌ونقل، گمركات، سازمان‌ها، توسعه‌دهنده‌های نرم‌افزار، قانون‌گذاران محلي و بین‌المللی و ... در صنایع مختلف را شامل مي‌شود. این استانداردها را به‌صورت کلی می‌توان در قالب چهار گروه به شرح زیر در نظر گرفت:

  • «شناسايي»: استانداردهای مرتبط با کلیدهای شناسایی برای تمامي موجوديت‌هاي زنجيره تأمین به‌صورت منحصر به‌فرد و يكتا؛
  • «ثبت»: استانداردهای مرتبط با تبدیل كليد‌هاي شناسايی به نماد باركد؛
  • «تبادل»: استانداردهای مرتبط با اشتراک‌گذاری اطلاعات (اصلی، تراکنشی و رویدادی) براساس استانداردهای مورد قبول؛
  • «به‌کارگیری»: تركيب سه دسته استانداردهای فوق در فرآيندهايی مانند رديابی، مديريت كيفيت­داده‌ها و ... .

استقرار استاندارد‌هاي GS1 و ايجاد زبان مشترك بين ذی‌نفعان زنجيره تأمین موجب چابک‌سازی و افزايش بهره‌وري زنجيره تأمین می‌شود.

 

نكات كليدي:  

همانطور که اشاره شد یکی از حوزه‌های به‌کارگیری استانداردهای سازمان جهاني GS1 حوزه صنعت است که در ادامه به‌اختصار در سه بخش حمل‌ونقل و لجستيك، سلامت و خرده فروشی اشاره می‌شود.

1- صنعت حمل‌ونقل و لجستيك. يك توليد‌كننده، خرده‌فروش و يا ارائه‌دهنده خدمات حمل‌ونقل، نياز به اطلاعات کاملی درخصوص محل دقیق محموله‌ها و كالا‌ها در هر لحظه از زمان و مكان، اطلاع از رسيدن آن‌ها به مقصد و همچنین زمان مورد انتظار برای تحویل کالاها به مشتریان دارد. استفاده از استانداردهاي GS1 به آن‌ها كمك مي‌كند كه اطلاعات دقيق و به‌روز در مورد همه اين مسائل به‌دست آورند و تصمیم‌گیری صحیحی را اتخاذ کنند. در این ارتباط، استفاده از این استانداردها می‌تواند به بهبود عملکرد در پنج فرایند کسب‌وکار زیر شود.

  • مديريت تحويل: اطلاعات مربوط به هريك از مراحل تحویل كالا از كارخانه يا انبار و انتقال آن به فروشگاه‌ها، رستوران‌ها، مراکز درمانی و ...، بايد دريافت، تأیید، ورود به انبار، تثبيت و ذخيره گردد و گاهی اوقات اين فعاليت بايد با توجه‌به شماره سريال منحصربه‌فرد كالاها انجام شود. موفقيت هر تجارتي وابسته به اطلاعات درخصوص نوع و زمان تحویل كالاها در مقصد است. استانداردهای GS1 راه‌کار مطمئنی براي شناسايي پالت‌ها، محموله‌ها و به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات و اعلاميه‌هاي ارسال و دريافت آن‌ها با دیگر شركاي تجاري ارایه می‌‌کند.
  • مديريت حمل‌ونقل: تقاضا براي تحويل مكرر کالا، محموله‌های كوچك و توزيع دقيق در مناطق متراكم شهرها در حال افزايش است. اين حمل‌ونقل بايد با كمترين هزينه ممكن و روشي پايدار در كل فرایندهای حمل‌ونقل اتفاق بیفتد. براي اين منظور، هماهنگي در حمل‌ونقل و رساندن کالا به مشتریان از اهميت بالايي برخوردار است. شركت‌هاي باربري نيازمند به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات حمل‌ونقل با يكديگر هستند. هماهنگي بين این اجزاء در زنجيره داراي پيچيدگي بالايي است. استانداردهاي GS1 بخصوص «مدل قابليت همكاري لجستيک»، موجب سادگي اين فرایند خواهند شد.
  • مديريت انبار: این موضوع مسئله بسيار مهمي از نظر بسياري از توليدكنندگان و فروشندگان است. از طرف ديگر آن‌ها به طور فزاینده‌ای به دنبال برون‌سپاری مديريت انبار و مراكز توزيع خود به «ارائه‌دهندگان خدمات لجستيك» هستند. ارائه‌دهندگان این خدمات، امروزه محصولات را از منابع مختلف جمع‌آوري كرده و سپس آن‌ها را براي مقصدهاي يكسان بسته‌بندی می‌کنند و يا آن‌ها را براي مقاصد مختلف آماده‌سازی می‌کنند. استانداردهاي GS1 به هماهنگي بين شركاي درگير در اين زنجيره به‌منظور شناسايي سريع و انتقال و بسته‌بندی كالاها كمك مي‌كنند.
  • مديريت دارايي: بسياري از توليدكنندگان، شركت‌هاي حمل‌ونقل و ارائه‌دهندگان خدمات لجستيك از تريلرها، كانتينرها، ظروف پلاستيكي، پالت‌ها و ساير وسايل براي انتقال كالا از يك مكان به مكان ديگر در حوزه خود يا در طول زنجیره‌تأمین استفاده مي‌كنند. مديريت و پيگيري این امکانات و تجهيزات موضوعي چالش‌برانگیز و مهم است. اگر اين امکانات و تجهيزات در مكان نامناسبي قرار داده شوند، ممکن است حمل‌ونقل كالاها را دشوار و يا حتي غیرممکن سازد كه در نهايت منجر به تأخیر در تحويل کالا و تحمیل هزینه‌های اضافي شود. استانداردهاي GS1 نه‌تنها قطعات خاص تجهيزات را شناسايي مي‌نمايد، بلكه پيگيري و رديابي آنها را نیز میسر می‌سازند.
  • مديريت رويه‌ها در مرزها: مديريت جريان كالا در طول مرزهاي زميني و دريايي چالش بزرگی برای دولت به‌ویژه از لحاظ امنیتی است. هر كانتينر و يا پالت واردشده به يك مرز، به طور بالقوه‌ای می‌تواند تهديد براي مصرف‌كننده و تولیدکننده به‌علت جعل و تقلب، قاچاق، آلودگي و یا حتی تروريسم باشد. در اينجا، موضوع غربالگري و بازرسي محموله‌ها براي مقامات گمركي داراي اهميت بالايي است و چالش بزرگي محسوب می‌شود. استانداردهاي GS1 اطلاعات شفافي درخصوص محصولات براي كمك به مقامات مرزي به‌منظور سرعت بخشيدن به ارزیابی‌های خود فراهم مي‌كنند.

2- بخش سلامت. شرایطی را تصور كنيد كه در آن، سوابق پزشكي يك بيمار هر آنچه در مورد تعداد، دُوز و برند هر دارويي كه به وي تجويز شده است و مشخصات هر وسيله پزشكي كه وي استفاده كرده است، همچنين نام و مشخصات پزشكان و دست‌اندرکاران خدمات درماني قابل ثبت و ضبط و رديابي باشد. شرایطی را تصور كنيد كه بيمارستان‌ها و داروخانه‌ها، مكان دقيق تأمین‌کنندگان در دسترس انواع تجهيزات پزشكي و داروها را مي‌دانند. همچنین شرایطی را تصور كنيد كه ناظران و تنظيم‌كنندگان مقررات در هر لحظه قادر هستند براي جمع‌آوري محصولات مشكوك و داراي مشكل فراخوان بزنند و در نهایت شرایطی را تصور كنيد كه در آن توليدكنندگان داروها و تجهيزات پزشكي قادر هستند در هر زمان وضعيت بازار و تقاضا را رصد كرده و برنامه زمان‌بندی توليد خود را طبق اطلاعات دقيق و لحظه‌ای از بازار تنظيم كنند. در اين شرایط مطلوب، بيماران به طور مستمر احساس امنيت بيشتري داشته و از كارايي خدمات سلامت اطمينان دارند. فعاليت‌ها و هزینه‌های اضافي از بخش سلامت حذف شده و رفاه اجتماعي جامعه افزایش می‌یابد. این امر در حال حاضر و با به‌کارگیری استاندارد‌هاي GS1، در بسیاری از كشورها مانند تركيه، استراليا، انگلستان و آمريكا شكل واقعيت به خود گرفته است.

 

3- بخش خرده‌فروشی. افزايش ميانگين سني جمعيت، تغییر در سلایق مصرف‌کنندگان، تغييرات سريع فناوري و فشارهاي جديد بازارهاي جهاني باعث شده است كه بیشتر کسب‌وکارها و مخصوصاً خرده‌فروشان چاره‌اي جز تطابق يافتن و همسوسازي خود با تغييرات، براي باقی‌ماندن در گردونه رقابت را نداشته باشند. ذائقه و انتظارات مصرف‌كنندگان كنوني با مصرف‌کنندگان قبل از سال ۲۰۱۰ خيلي با تفاوت همراه بوده است. مصرف‌کنندگان كنوني انتظار دارند كه اطلاعات كالايي كه مي‌خرند، کاملاً در دسترس آن‌ها باشد. اين تغييرات پويا و روزافزون در انتظارات مشتريان به معني آن است كه خرده‌فروشان بايستي کاملاً چابك بوده و در هر زماني آماده تغيير باشند. ضمن اينكه تغييرات زنجيره‌هاي تأمین نيز براي مواجهه با اين توسعه‌ها اجتناب‌ناپذیر است. به‌کارگیری استاندارد‌هاي GS1 و سيستم‌هاي شناسایی و کدگذاری بين‌المللي طي سی‌سال اخير در صنعت خرده‌فروشی منافع زيادي را براي مصرف‌کنندگان در سرتاسر جهان فراهم آورده است. تجارت الكترونيكي بر پایه استانداردهاي GS1، باعث صرفه‌جویی‌های هزینه‌ای قابل‌توجه‌ای در يك زنجيره‌تامين مي‌شوند كه ريشه در كاهش كاغذبازی در زنجيره‌تامين (همچون: ثبت سفارشات، صورت‌حساب‌ها، اسناد ارسال و تحويل) و همچنين كاهش اشتباهات عمدي و سهوي دارد که ساليانه میلیون‌ها دلار هزینه بر خرده‌فروشي تحميل می‌کند.

سخن پایانی آنکه، بهره‌گیری و توسعه استفاده از استانداردهای سازمان جهاني GS1برپایه قابلیت‌های مركز ملي شماره‌گذاري كالا و خدمات ايران این امکان را به کسب‌وکارها و نیز نهادهای دولتی می‌دهد که برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری مناسب‌تری در طول زنجیره تأمین بخش صنعت کشور داشته باشند. استفاده از اين استاندارد‌ها مزايايي همچون افزايش بهره‌وري، تسهيل امور فرایندی، ايجاد سيستم رديابي در سطوح داخلی و بين‌المللي، مبارزه با جعل و قاچاق، افزايش شفافيت زنجیره تأمین، راه‌حل‌هاي جديد براي تعامل و كار با يكديگر، ردیابی و رهگیری اقلام تجاری در هر لحظه از زمان، تبادل اطلاعات استاندارد و به‌روز و ... را به‌همراه دارد.